Gołoledź i marznący deszcz — czym się różnią i jak je rozpoznać?

5 min czytania
Gołoledź i marznący deszcz — czym się różnią i jak je rozpoznać?

Marznący deszcz jest opadem, a gołoledź — lodowym osadem, który powstaje po zamarznięciu kropelek na podłożu lub przedmiotach. Dlatego nie każdy lód na jezdni oznacza gołoledź. Może być także skutkiem zamarznięcia wcześniej istniejącej wody, roztopionego śniegu albo mokrej nawierzchni, czyli oblodzeniem nawierzchni.

Gołoledź i marznący deszcz: opad kontra skutek

Według IMGW-PIB gołoledź to na ogół przezroczysty osad lodu. Powstaje, gdy silnie przechłodzone kropelki mżawki lub deszczu zamarzają na powierzchniach o temperaturze w pobliżu 0°C albo gdy nieprzechłodzone krople trafiają na powierzchnie o temperaturze niższej niż 0°C. Najważniejsze jest więc to, co pozostaje na powierzchni: gładka, zwarta warstwa lodu.

Marznący deszcz oznacza natomiast sam opad. IMGW-PIB definiuje go jako deszcz lub mżawkę, których krople zamarzają w zetknięciu z gruntem albo przedmiotami, powodując gołoledź. Zależność można zapisać prosto: marznący deszcz jest przyczyną, a gołoledź — skutkiem widocznym na drodze, chodniku, roślinach czy elementach infrastruktury.

Podobnie opisuje to Światowa Organizacja Meteorologiczna w International Cloud Atlas z 2017 roku. Termin glaze oznacza gładki, zwarty i na ogół przezroczysty osad lodu utworzony przez zamarzanie przechłodzonych kropelek mżawki lub deszczu na obiektach, których powierzchnia ma temperaturę poniżej albo nieco powyżej 0°C. Właśnie dlatego określenia „gołoledź a marznący deszcz” nie są synonimami.

Jak rozpoznać gołoledź w terenie?

Najbardziej charakterystyczna jest gładka, zwarta i na ogół przezroczysta warstwa lodu. Nawierzchnia może wyglądać tylko na wilgotną, choć w rzeczywistości pokrywa ją lód. Osad może pojawić się nie tylko na jezdni i chodniku, lecz także na gałęziach, barierach, znakach oraz innych przedmiotach wystawionych na opad. Przy powierzchni o temperaturze w pobliżu 0°C taki osad może powstać wskutek zamarzania przechłodzonych kropelek.

W diagnostyce trzeba ustalić, skąd pochodzi woda. Jeżeli krople deszczu lub mżawki zamarzają dopiero po kontakcie z powierzchnią, mówimy o gołoledzi wywołanej opadem marznącym. Jeżeli natomiast zamarza woda, która już wcześniej znajdowała się na nawierzchni — na przykład po deszczu, deszczu ze śniegiem, mokrym śniegu, roztopach albo wcześniejszym zwilżeniu — IMGW określa to jako oblodzenie nawierzchni.

Różnica ma praktyczne znaczenie: sama obecność lodu nie rozstrzyga, jakie zjawisko wystąpiło. Przezroczysty osad na wielu przedmiotach po trwającym opadzie wskazuje na gołoledź, ale lód ograniczony głównie do wcześniej mokrej jezdni może oznaczać oblodzenie nawierzchni. W obu przypadkach marznący deszcz lub zamarznięta wcześniej woda mogą sprawić, że rzeczywisty stan podłoża będzie trudny do oceny wzrokiem.

Przy jakiej temperaturze powstaje gołoledź?

Nie istnieje jedna uniwersalna temperatura, przy której gołoledź pojawia się zawsze. Liczy się temperatura powierzchni, a nie wyłącznie temperatura powietrza mierzona standardowo na wysokości 2 m. Znaczenie ma również profil temperatury w atmosferze: opad może przechodzić przez cieplejszą warstwę, a następnie docierać do chłodnego podłoża.

IMGW opisał sytuację frontową, w której przy powierzchni ziemi temperatura wynosiła od −1°C do −8°C, natomiast w cieplejszej warstwie powietrza za frontem od 5°C do 10°C. Taki układ sprzyja pojawieniu się przechłodzonego deszczu i późniejszemu zamarzaniu kropli na powierzchniach.

Udokumentowany przykład pochodzi z nocy z 8 na 9 stycznia 2010 roku. Na Górnym Śląsku i w części Małopolski wystąpiła gołoledź przy temperaturze powietrza −1°C. Deszcz zamarzał po zetknięciu z wymrożonym podłożem, a grubość lodu dochodziła do 3 cm. Ten przypadek pokazuje, że nawet wartość bliska 0°C może oznaczać poważne oblodzenie, jeśli nawierzchnia jest chłodniejsza od powietrza.

Udokumentowany przypadek lub warunek Temperatura powietrza Temperatura podłoża / nawierzchni Rodzaj opadu Obserwowany osad
Górny Śląsk i część Małopolski, noc 8/9 stycznia 2010 r. −1°C Podłoże wymrożone; w źródle brak liczbowego pomiaru temperatury nawierzchni Deszcz zamarzający przy kontakcie z podłożem Lód o grubości dochodzącej do 3 cm
Sytuacja frontowa opisana w opracowaniu IMGW Przy powierzchni ziemi: −1°C do −8°C; cieplejsza warstwa za frontem: 5°C do 10°C Wartości dotyczące powierzchni ziemi podano jako zakres; brak osobnego pomiaru nawierzchni Przechłodzony deszcz Warunki sprzyjające powstaniu gołoledzi

Temperatura powietrza oznacza standardowo pomiar na wysokości 2 m, natomiast temperatura nawierzchni może różnić się od temperatury powietrza. W epizodzie z 8/9 stycznia 2010 r. IMGW podaje „wymrożone podłoże”, ale nie publikuje liczbowej temperatury nawierzchni.

Jak sprawdzać ryzyko gołoledzi?

Najpierw należy sprawdzić oficjalne ostrzeżenia IMGW dotyczące opadów marznących. Potem warto zestawić je z temperaturą przy gruncie lub temperaturą nawierzchni, jeżeli takie dane są dostępne, oraz z informacją o przebiegu frontu. Sama mapa temperatury powietrza nie rozstrzyga, czy powstanie gołoledź.

Ryzyko rośnie, gdy prognozowany jest deszcz lub mżawka, temperatura powietrza jest bliska 0°C albo ujemna, a podłoże pozostaje chłodniejsze. Szczególnie istotny jest układ, w którym wyżej występuje cieplejsza warstwa powietrza od 5°C do 10°C, a przy powierzchni ziemi utrzymuje się od −1°C do −8°C. Wtedy opad może dotrzeć do podłoża w stanie sprzyjającym zamarzaniu po kontakcie.

Przy realnym zagrożeniu na drodze nie oceniaj bezpieczeństwa wyłącznie na podstawie temperatury powietrza; stosuj się do ostrzeżeń IMGW i ogranicz jazdę lub poruszanie się po nawierzchni, gdy występuje ryzyko oblodzenia.

Najczęstsze pytania

Czy marznący deszcz to gołoledź?

Nie. Marznący deszcz jest opadem, którego krople zamarzają po kontakcie z podłożem lub przedmiotami. Gołoledź jest powstałym w ten sposób lodowym osadem.

Przy jakiej temperaturze powstaje gołoledź?

Nie ma jednej uniwersalnej temperatury granicznej. IMGW opisuje gołoledź przy powierzchniach w pobliżu 0°C lub poniżej 0°C, a w opracowaniu dotyczącym Polski podaje przykład −1°C oraz sytuacje z temperaturą przy powierzchni ziemi od −1°C do −8°C. Znaczenie ma także cieplejsza warstwa powietrza wyżej i temperatura nawierzchni.

Jak sprawdzić ryzyko gołoledzi na mapie pogody?

Najpierw sprawdź oficjalne ostrzeżenia o opadach marznących, następnie porównaj je z temperaturą przy gruncie lub nawierzchni. Deszcz przy temperaturze powietrza bliskiej 0°C lub ujemnej, gdy podłoże pozostaje chłodniejsze, zwiększa ryzyko gołoledzi, ale sama mapa temperatury powietrza nie rozstrzyga sprawy.

Źródła

  • Słowniki hydrologiczno-meteorologiczne IMGW-PIB — IMGW-PIB, brak daty publikacji, definicje: gołoledź, marznący deszcz, oblodzenie nawierzchni
  • International Cloud Atlas — Glaze — World Meteorological Organization, 2017, Section 3.2.1.4.6; Technical Regulations WMO-No. 49, Annex I
  • Ryzyko występowania gołoledzi w Polsce — IMGW-PIB, brak daty publikacji, rozdział: Ryzyko występowania gołoledzi w Polsce, s. 98–99

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Czy ten poradnik był pomocny?

Nikt jeszcze nie ocenił tego tekstu – możesz być pierwszy.

Redakcja Miko24